XPS или дрвено јадро и дебелина на панелот

Панелот за влезна врата изгледа како едно нешто, но термотехнички е сендвич: лице, јадро и грб. Лицето одлучува како изгледа вратата и колку издржува надвор. Јадрото одлучува колку топлина минува низ него. А дебелината на целиот сендвич воопшто не е слободен избор — ја определува фалцот на профилот, во кој панелот ќе влезе.

Затоа трите одлуки се носат токму по овој редослед: прво профилот, потоа дебелината, на крај јадрото. Обратниот редослед е причина за повеќето разочарувања — одлично јадро, монтирано во студен алуминиумски профил, не ја прави вратата топла.

Двете реченици што треба да останат: фалцот на профилот ја диктира можната дебелина на панелот, а не желбата на клиентот. И панелот не може да спаси студен профил — алуминиумски систем без прекинат термомост е со Uf над 6,0 W/(m²·K), а тој број го проголтува сето она што јадрото го добива.

Што всушност прави јадрото

Лицевиот материјал на панелот е тенок. Компактниот HPL за надворешни услови по EN 438-6 започнува од 2 mm; алуминиумскиот композит е два лима по 0,5 mm врз јадро од 3 mm. Кај панел со вкупна дебелина 24 mm тоа значи дека над 80% од пресекот е исполна. Термотехничкото однесување на панелот според тоа е однесување на неговото јадро — лицето дава надворешен изглед, отпорност на атмосферски влијанија и механичка заштита, но не изолира.

Оттука доаѓа и правилото за споредување: кога два панела со иста дебелина се однесуваат различно преку зима, разликата речиси секогаш е во исполната, а не во лицето. Што може лицето само по себе е разгледано во статијата за HPL, а збирната табела со сите коефициенти — во техничките параметри на материјалите.

XPS: бројките и каде престануваат

Екструдираниот полистирен (XPS) по EN 13164 е со топлопроводливост λ ≈ 0,033–0,035 W/(m·K) за сув материјал при 10 °C. Ова е најниската вредност меѓу сите материјали кои влегуваат во една влезна врата — вклучувајќи ги профилите и стаклата. Преводот за крајниот клиент е едноставен: при иста дебелина ниту еден друг исполнител не пропушта помалку топлина.

Три други својства имаат директно значење за панел кој стои во надворешна врата:

• Впивање на вода ≤0,5% по волумен. Затворената клеточна структура речиси и не впива вода, односно λ не се влошува по дождовна сезона. Друг производител декларира 0,6% по волумен — изворите се разминуваат, но и двете вредности се занемарливи во споредба со кој било влакнест изолациски материјал.
• Јакост на притисок при 10% деформација ≥250 kPa (кај друг производител 300 kPa). Панелот не е конструктивен елемент, но поднесува удари, притисок од шпаклите и оптоварување при транспорт. Оваа вредност е причината XPS да не се „изгмечи“ во тесниот фалц.
• Работен температурен опсег од −50 до +75 °C. И тука изворите не се совпаѓаат: еден производител дава −50…+75 °C, друг — непрекината работна температура до +70 °C. Разликата е мала, но реална, затоа ја објавуваме како опсег, а не како едно погодно число.

Едно ограничување, сепак, е апсолутно: XPS не смее да остане изложен на директна сончева светлина. Производителите бараат покривање во рок од 60 дена (по друг извор до 90); при подолга UV изложеност површината избледува, се напрашува и се крши. За готовиот панел ова нема значење, бидејќи јадрото е капсулирано меѓу двете лица. Значењето е за складирањето и за исечените на лице место рабови: плоча, оставена „за подоцна“ на дворот, веќе не е истиот материјал.

Дрвена основа: каде XPS е слаб

Топлопроводливоста на иглолисната дрвесина е ≈0,12–0,13 W/(m·K) — околу четири пати повисока од онаа на XPS. Како изолатор дрвото губи категорично и тоа не подлежи на дискусија. Но панелот не е само изолатор.

Дрвената основа држи завртка. Таа прифаќа обков, рачки, брави и шарки, поднесува локален притисок без да се изгмечи и овозможува глодање со чист, стабилен раб. Кај панел со рачка-парапет по целата височина или со оптоварена брава токму дрвениот дел е она што не дозволува зафатот да се разлабави по првата година употреба.

Слабото место е влагата. Дрвесината „работи“ — се набабрува, се стега и се деформира со промена на влажноста, а при трајно намокрување губи и јакост. Затоа дрвена основа во надворешен панел мора да биде целосно капсулирана: без отворен раб, без непокриен пресек, без канал по кој водата ќе стигне до неа.

Комбинацијата што ги решава повеќето случаи

Правилното прашање ретко е „XPS или дрво“. Панелите се нудат со јадро од XPS, со дрвено јадро и со комбинација од двете — и токму комбинацијата го покрива најчестиот реален сценарио: XPS во полето на панелот, каде што се бара ниска λ, и дрвени елементи таму каде што се зафаќа обков или се бара дополнителна цврстина.

• Чист XPS — панел без пробивања и без обков низ него, со приоритет топлинска изолација.
• Дрвена основа — панел кој носи сериозно механичко оптоварување, кај веќе добро термопрекинат профил.
• Комбинација — стандарден случај кај полни влезни панели со рачка: изолационо поле плус зајакнати зони токму таму каде што влегуваат завртките.

Панелите се изработуваат по нарачка во Бугарија, така што зоните на зајакнување се распоредуваат според конкретниот цртеж и избраниот обков, а не по универзална шема — видете ги нарачките по мерка.

λ на сите материјали во една врата

Бројките стануваат очигледни дури кога се едни до други. Опсегот е четири реда на големина — од 0,033 до околу 200 — затоа дијаграмот подолу е со логаритамска скала; на линеарна скала сѐ освен алуминиумот би било невидлива линија до нулата.

Заклучокот е груб, но корисен: алуминиумот не е „малку полош“ од XPS, туку околу пет илјади пати подобар спроводник. Затоа геометријата на профилот и присуството на термомост тежат несоспоредливо повеќе од неколку милиметри јадро. Табулираните проектни вредности, со кои ваквите споредби се прават коректно, се во ISO 10456:2007, а λ на HPL е измерена по EN 12664.

Фалцот ја диктира дебелината

Панелот влегува таму каде инаку би влегол стаклопакетот — во остаклувачкиот фалц на крилото. Длабочината на фалцот, достапната опора и висината на шпаклата определуваат каква дебелина воопшто може да биде заптиена и притисната. Затоа серијата на профилот ја определува дебелината на панелот, а не обратно. Секој разговор кој започнува со „сакам 48 mm“, пред да е измерен фалцот, е разговор во празно.

Мерете го реалниот фалц — не верувајте на каталошкото име на системот. Иста трговска серија често има крила со различна длабочина на фалцот, а промена на шпаклите ја менува сликата уште еднаш. Дебелината се потврдува со шублер врз конкретното крило, пред да се нарача каквото и да било. Панел нарачан по име на серија е панел кој можеби нема да влезе.

И една честа заблуда за крајниот клиент: подебел панел не значи автоматски потопла врата. 48 mm XPS навистина изолира повеќе од 24 mm XPS во самото поле. Но полето е само дел од вратата — останатото се рамка, крило, обков и рабови, и ако таму топлината излегува слободно, додаденото јадро не се почувствува.

Зошто панелот не го спасува студениот профил

Бројките тука се безмилосни. Алуминиумски профил без прекинат термомост е со Uf над 6,0 W/(m²·K). Истиот профил со полиамидни летви PA66 со ширина 24–34 mm паѓа под 2,0 W/(m²·K), а кај добрите системи е меѓу 1,2 и 1,8 W/(m²·K).

Причината се собира во еден коефициент: PA66 со стаклено влакно е со λ ≈ 0,30 W/(m·K), додека алуминиумот е ≈170–200 W/(m·K). Полиамидната летва го прекинува металниот мост меѓу надворешната и внатрешната школка на профилот и ја принудува топлината да мине низ материјал кој ја пропушта стотици пати потешко.

Практичниот заклучок се однесува на буџетот: разликата меѓу Uf 6,0 и Uf 1,5 во рамката е многу поголема од разликата меѓу 24 и 48 mm XPS во полето. Ако парите стигнуваат само за едното, тие треба да одат во профилот. Панел во студен алуминиум изгледа добро на денот на монтажата и кондензира по рамката првото студено утро. За надворешни врати U-вредноста и онака задолжително се декларира по EN 14351-1 (симбол U_D) — побарајте ја од добавувачот на профилот, пред да расправате за јадрото.

Како оваа одлука се поврзува со останатите елементи на вратата е разгледано во општото упатство за декоративни панели, а изборот меѓу панел и готово крило — во панел или готова декоративна врата.

Влага, кондензација и рабови

Повеќето оштетувања на панелите не тргнуваат од јадрото, туку од работ. Четири грешки се повторуваат најчесто:

• Скратување на лице место со отворен раб. Панел, сечен на објект и монтиран без обновено капсулирање, го оставa јадрото откриено во фалцот. Кај дрвена основа ова е прашање на време; кај XPS проблемот е повеќе UV и механичко распаѓање на пресекот.
• Отсуство на дренажа во фалцот. Водата што влегла меѓу заптивката и панелот мора да има пат навон. Затнатите дренажни отвори го претвораат фалцот во када.
• Нерамномерно притисната заптивка. Ако потпорите се само во средината или панелот е поместен во еден агол, заптивката престанува да работи по целата должина.
• Дрвена основа изведена до надворешниот раб. Ако дрвото стигнува до фалцот, секоја влага во фалцот оди директно во него.

Кондензацијата по рамката околу инаку топол панел не е дефект на панелот. Таа покажува дека температурата на внатрешната површина паѓа под точката на роса, односно дека мостот е во профилот или во монтажниот шев. Деталите за правилно монтирање се во делот за монтажа.

Практична постапка при изборот

1. Земете го Uf на профилот. Над 6,0 W/(m²·K) прво се менува профилот, потоа се зборува за панел.
2. Измерете го реалниот фалц и прифатете ја дебелината што системот ја дозволува — 24, 28, 36, 40 или 48 mm.
3. Изберете јадро: чист XPS за максимална изолација, дрвена основа за зафаќање и цврстина, комбинација за повеќето реални влезни врати.
4. Изберете лице според изложеноста и очекуваното оптоварување — видете ги материјалите.
5. При монтажата проверете ги рабовите, дренажата и рамномерноста на притисокот.

Ако не сте сигурни која дебелина ја дозволува вашата серија, најбрзиот пат е да испратите барање со профилот, димензиите и избраниот обков — одговорот на прашањето „24 или 36“ доаѓа од фалцот, не од каталогот.